易經-秘訣顯達 越南版 民忠之子鄭孟勇新编
vòng xoắn đi lên, thay đổi về chất,
Đa dạng, phát triển, nghiên cứu R&D.
THOÁN TỪ
Dịch: Quẻ Cách, thay cũ đổi mới, phải có thời gian cho người ta tin. Thuận lợi lớn. Hợp chính đạo thì không hối hận.
革,已日,乃孚,元吉,利貞。悔亡。Cách, dĩ nhật, nãi phu, nguyên hanh, lợi trinh, hối vong.
Luận: Quẻ Cách bao hàm chuyển hóa, thay đổi, cải cách, cách tân, cách mạng, sáng tạo nhằm tạo dựng ra sự khác biệt về chất trong quá trình phát triển đi lên.
Quẻ gồm ngoại quái là Đoài ☱ noùi theo gioïng cuûa Hoà Xuaân Höông thì ñoù laø “deâ coõn buoàn söøng huùc daäu thöa”, laø loøng nhieät tình cuûa thieáu nöõ, vaø noäi quaùi Ly ☲ là ngọn lửa của trí tuệ. Sự kết hợp trí tuệ cộng với nhiệt tình của tuổi trẻ chuyển hóa thành sáng tạo. Đối với một doanh nghiệp, câu khẩu hiệu chiến lược quan trọng nhất bảo đảm cho sự phát triển trường tồn của nó là “sáng tạo hay là chết”.
Creativity Quotient - CQ - là năng lực SÁNG TẠO. Không chỉ là học hỏi, SÁNG TẠO là ưu thế cạnh tranh đặc biệt trong thời đại kinh tế tri thức ngày nay. Dĩ bất biến ứng vạn biến, xoay quanh mục tiêu chủ đạo tối thượng và hành động không ngơi nghỉ để tìm ra giải pháp thích hợp nhất và hiệu quả nhất. SÁNG TẠO là nguồn lực vĩ đại và vô tận của nhân loại và của mỗi người trong chúng ta tạo nên lợi thế cạnh tranh không gì thay thế nổi dựa trên trí tuệ và đổi mới.
Sáng tạo là sản phẩm của tư duy. Tư duy là sự suy nghĩ của một cá nhân. Bản thân chữ tư duy đã hàm ý riêng tư rồi. Cũng giống như, không có cái gọi là trách nhiệm tập thể, dân dã nói là “cha chung không ai khóc”, tức là không có trách nhiệm. Chỉ có một loại trách niệm đó là trách nhiệm cá nhân. Tương tự, không có sáng tạo tập thể, chỉ có sáng tạo cá nhân.
Sáng tạo được hiểu là mình làm mình chịu trách nhiệm cho hành động của mình. Trong cuộc sống, chính người chịu trách nhiệm hiện thực hóa mới là người sáng tạo. Đề xuất cho người khác làm nhưng bản thân mình không chịu trách nhiệm về đề xuất của mình thì đó chưa phải là sáng tạo. Đề xuất được hiểu là xúi bẩy, đề xuất dẫn đến thất bại là xui dại. Mặt khác, người biết dùng uy tín và trách nhiệm cá nhân của mình để ủng hộ một sáng tạo cũng là sáng tạo.
Một cách diễn giải khác, nội quái là Ly trả lời câu hỏi ta là ai, Ly là trí thức. Ngoại quái là Đoài trả lời câu hỏi ta làm gì, Đoài là nhiệt tình, vậy có thể hiểu là phải có đủ bản lãnh cách mạng như của Đoài thì mới hiện thực hóa được ý tưởng của người trí thức. Thiếu bản lãnh để hiện thực hóa thì dù cho thừa ý tưởng thì những ý tưởng sẽ mãi mãi vẫn chỉ dừng lại là ý tưởng.
Dân chủ là một bảo đảm để người lãnh đạo buộc phải tuân theo lẽ phải, tôn trọng và học hỏi ý kiến sáng tạo của thuộc cấp hay quần chúng. Bản quyền là để đảm bảo quyền lợi của thuộc cấp hay quần chúng để họ an tâm công bố những phát minh hay sáng chế của mình. Dân chủ và bản quyền là hai vế của cùng một vấn đề đều nhằm đưa sáng tạo từ xã hội trở lại với cuộc sống.
Một cách hiểu khác, muốn có một cuộc cách mạng tức là muốn tạo ra thay đổi về chất, phải tạo dựng sự đa dạng, muốn đa dạng phải sáng tạo, hoặc là biết chấp nhận sự sáng tạo, hoặc là biết chấp nhận sự khác biệt trong cách sáng tạo của người khác và chung sống với nhau trong dị biệt.
Sáng tạo là hoạt động tạo ra bất kỳ cái gì mang trong nó đồng thời tính mới và tính ích lợi. Như vậy khi có đưa ra một cái mới khác biệt với cái cũ nhưng vô ích thì chắc chắn đấy không phải là sáng tạo. Sáng tạo là động lực cho phát triển.
Trong kinh doanh, khác nhau về lượng dù nhiều cũng chưa phải là khác nhau, không tạo nên sự đa dạng. Khác biệt đủ để tạo nên sự đa dạng phải là khác nhau về chất.
Không thể sống khỏe mãi chỉ bằng một chiêu sở trường của mình bởi vì: “Sở trường ở đâu sở đoản ở đo”. Không thể làm giàu với một chiêu thức hay một sản phẩm không đổi. Muốn phát triển bền vững trong môi trường xã hội phải biết cách đa dạng hóa các hoạt động của mình.
Cách mạng bắt đầu trước hết bằng đổi mới trong tư duy. Trong năm 1905, khi gửi 5 bài báo cho Annalen der Physik một tạp chí danh tiếng, Albert Einstein còn là một người vô danh tiểu tốt. Khi xem xét những vấn đề mà ông đề xuất: “Kết cấu thực sự của đường cong không gian và thời gian”, chúng ta không khỏi tự hỏi liệu những “thí nghiệm của ý nghĩ” này sẽ đi về đâu khi mà không có một chú thích hoặc lời giới thiệu nào của những “cây đa cây đề” nào cho chúng.
Lô gích hình thức chỉ đáp ứng lý tính của chúng ta như một khoa học hiển ngôn bàn về chân nguy của những phạm trù mà lý tính kiểm chứng được. Albert Einstein đã tìm ra một học thuyết hết sức thâm viên gọi là thuyết tương đối hẹp và rộng mà để hiểu được chúng, dù chỉ là tí chút nào đấy, đòi hỏi chúng ta phải đảo lộn mọi lô gích thông thường.
Không cần bàn về tính cách mạng trong những bài báo chấn động thế giới của Albert Einstein nữa, sự diệu dụng nằm ngay trong tay ban biên tập Annalen der Physik. Họ chính là nguyên mẫu dạy cho chúng ta hiểu ra rằng: Phải biết cách suy nghĩ không chỉ một chiều, không chỉ nghĩ theo chiều thuận mà còn biết nhìn nhận vấn đề theo chiều ngang và cả chiều nghịch nữa.
Sự chối bỏ lô gích thông thường để tiếp cận với những chân lý tưởng chừng siêu nghiệm đang tồn tại hiển nhiên trên thế giới này. Theo Einstein: “Trí tưởng tượng quan trọng hơn cả sự hiểu biết. Nhưng điều quan trọng hơn cả là đừng bao giờ ngưng đặt ra những câu hỏi.”
Khổng Tử không thích những đổi thay mang tính lật đổ. Ông cho rằng như thế là phá hoại, gây xáo trộn xã hội, không trung quân ái quốc 忠君愛國. Ông thích đổi mới hay cải cách, đó là những biến đổi từ từ, từ trên xuống và không muốn dùng sức mạnh bạo lực từ dưới lên, hay từ bên ngoài vào để lật đổ chế độ.
Cách mạng không đồng nghĩa là bạo lực. Trong sinh giới, quá trình tiến hóa diễn ra một cách từ từ. Tuy các loài mới khác biệt về chất với các loài gốc đến mức giữa chúng không thể phối giống với nhau được nữa và đó là một quá trình biến dị và thích nghi dài lâu.
Trong xã hội, những cuộc cách mạng lớn trong đổi mới tư duy, trong khoa học kỹ thuật và công nghệ đã xảy ra mà không mang tính bạo lực. Xung đột bạo lực chỉ xảy ra khi thay đổi về chất không theo kịp những thay đổi về lượng. Khi những cải cách hay đổi mới không tiến kịp để đáp ứng được những nhu cầu hình thành mới trong quá trình phát triển thì mới tích lũy mâu thuẫn làm tạo ra xung đột mang tính bạo lực.
Quân tử dụng ngôn, tiểu nhân dụng sức. Khi người ta có thể hiệp thương bằng ngôn từ thì không cần giải quyết bằng sức mạnh. Khi không thể nói chuyện được với nhau thì mới phải dùng nắm đấm. Binh pháp Tôn Tử viết: “Đánh mà thắng là hạ sách, không đánh mà thắng mới là thượng sách.”
Lời tượng: Trong đầm có lửa, nhiệt tình mà trí tuệ, đó là hình tượng của quẻ Cách. Người quân tử theo đó mà chỉnh đốn lịch pháp để làm rõ bốn mùa. 象曰:澤中有火,革.君子以治歷明時. Tượng viết: Trạch trung hữu hỏa, cách. Quân tử dĩ trị lịch minh thời. Lịch歷=曆= Lịch pháp 曆法 - tính năm tháng theo vòng quay của mặt trời mặt trăng. Vì kiêng tên vua Cao Tôn 高宗nhà Thanh 清là "Lịch" 曆nên sau cứ viết là 歷. Thời 時 – Mùa, mùa vụ, thì, thời cơ, cơ hội.
Luận: Lịch pháp 歷法là cơ sở, là gốc của các cái gốc, vậy mà lời tượng còn khuyên chỉnh đốn cả lịch pháp, vậy chẳng phải là gợi ý cho phép chỉnh lý sửa sang lại cả những cơ sở lý luận gốc cho phù hợp với thực tiễn hay sao.
Điều bất biến duy nhất của thế giới này là nó luôn biến đổi. Kinh Dịch viết: “Dịch là bất dịch”, Karl Marx viết: “Vận động là quy luật của vật chất”. Hai cách viết cùng để biểu thị một ý: Phàm là tạo vật sinh ra không có gì là không biến đổi cả.
Viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất bản ở New York năm 2000, William J. Duiker viết: Nguyễn Ái Quốc nhận định rằng ở Việt Nam “cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở phương Tây”, và chỉ ra rằng “quyền lực của quan lại được cân bằng với tính tự trị của xã thôn”. “Đây là một nghịch lý táo bạo, nhưng lại là một thực tế tuyệt vời”. Từ sự phân tích đặc điểm cụ thể của xã hội nước mình, và để cho “chủ nghĩa Mác sẽ còn đúng cả ở đó”, Nguyễn Ái Quốc cho rằng “dù sao thì cũng không thể cấm bổ sung “cơ sở lịch sử” của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu mà Mác ở thời mình không thể có được”. Người lập luận: “Mác đã xây dựng học thuyết của mình trên một triết lý nhất định của lịch sử, nhưng lịch sử nào? Lịch sử châu Âu, mà châu Âu là gì? Đó chưa phải là toàn thể nhân loại”. Vì thế, theo Người, phải “xem xét lại chủ nghĩa Mác về cơ sở lịch sử của nó, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông”.
Có nhìn lại địa điểm, thời gian và bầu không khí chính trị trong bối cảnh ấy mới thấy hết được tầm vóc của dòng tư duy táo bạo nói trên và bản lĩnh của người thanh niên yêu nước đang bước đầu tự vũ trang cho mình học thuyết cách mạng của Mác. Với tầm mắt ấy, bản lĩnh ấy, Nguyễn Ái Quốc đã trở thành Hồ Chí Minh.
Lượng đổi làm chất đổi. Những thay đổi về lượng diễn ra liên tục, nhưng sự thay đổi về chất không diễn ra liên tục và không diễn ra đồng thời. Những thay đổi về lượng phải đạt giá trị nhất định gọi là giá trị tới hạn mới xảy ra việc lượng đổi thành chất. Người xưa dùng hình tượng “vũ môn” để chỉ cái giá trị tới hạn phải vượt qua. “Cá chép” muốn hoá “rồng” phải vượt qua “vũ môn” thì mới trở thành “rồng” được.
Phát triển có thể là những đổi mới hay cải cách khi bao gồm những thay đổi về lượng. Phát triển có thể mang tính cách mạng khi bao gồm những thay đổi về chất. Muốn cạnh tranh thành công phải có những ưu thế vượt trội về chất so với đối thủ. Và ngược lại, muốn đuổi kịp đối thủ cạnh tranh cần tích luỹ những tiến bộ về lượng đủ để xóa đi những khác biệt về chất.
Phát triển là một đường xoắn ốc liên tục đi lên. Từ HỌC & TẬP đến Lập thân là giao đoạn trì trệ. Từ Lập thân đến Thành Đạt là giai đoạn lũy tiến. Từ Thành Đạt đến HỢP TÁC là giai đoạn bão hòa.
Khi nhìn ngang từ bên ngoài vào sẽ thấy hình chiếu của phát triển là đường zíc zắc, đó là hình chữ S cách điệu. Trên những đoạn phát triển đi lên thuộc phía bên kia của xoắn ốc, nhìn trên hình chiếu sẽ cho thấy dường như là đổi chiều, có thể việc đổi chiều đó là sự trở lại của các giá trị truyền thống và mỗi lần đổi chiều là một bước ngoặt hay còn gọi là điểm uốn chiến lược. Trong quá trình phát triển có bốn điểm uốn chiến lược chính: THÀNH, THỊNH, SUY, HỦY. Tại các vị trí đó diễn ra việc lượng đổi thành chất.
Đó là thời điểm mà công ty phải thay đổi lộ trình của mình, tự thích nghi với hoàn cảnh mới, nếu không thì nó sẽ đứng trước nguy cơ suy thoái. Andy Grove, TGĐ Intel, cho rằng: “Tại một điểm uốn chiến lược, phương thức hoạt động của công ty, bản thân cấu trúc và quan niệm kinh doanh đang chịu sự thay đổi. Nhưng điều trớ trêu là ở ngay tại điểm uốn đó chúng ta không thấy có xáo trộn nhiều. Điểm tinh vi này cũng giống như một mắt bão. Không có chút gió nào tại mắt bão, nhưng khi mắt bão đi qua thì gió sẽ lại quất vào bạn ngay. Diễn biến tương tự cũng xảy ra ngay giữa giai đoạn chuyển đổi từ một khuôn mẫu kinh doanh này sang khuôn mẫu kinh doanh khác. Điều mỉa mai là cho dù những thay đổi này có thể sẽ đem đến thảm họa cho công việc kinh doanh thế mà chúng đều rất thường bị bỏ qua.”
Suy thoái chỉ xảy ra trong một hệ kín. Trong một hệ mở thì phát triển không có giai đoạn bão hòa. Trí tuệ trong một hệ kín khi phát triển đến tận cùng sẽ là giai đoạn bảo thủ. Nhưng khi phát triển trong hệ mở, trí tuệ sau giai đoạn sáng tạo sẽ chuyển sang giai đoạn sáng suốt. Đến một trình độ nhất định của trí tuệ thì việc trau dồi lý luận và tự hoàn thiện sẽ phải là không ngơi nghỉ. Đó là sự khởi điểm cho đổi mới, là sự hưng thịnh ở tầng mức cao hơn trên cơ sở kế thừa truyền thống.
Trong một hệ mở thì bốn điểm uốn chiến lược sẽ là THÀNH, THỊNH, SUY, ĐỔI.
Thành công tức là đang thụ hưởng thành quả của quá khứ. Cây cối qua một mùa đông khi xuân đến có một sức bật đặc biệt. Tốc độ mọc khi đó có thể nhìn thấy được bằng mắt mỗi ngày. Bạn đừng ngạc nhiên nếu ai đó, hoặc cũng có thể là chính bạn, thành công rực rỡ nhưng lại không phải là trong chuyên ngành được học tập đào tạo rất nghiêm chỉnh. Có rất nhiều người đã “tái phát hiện” chính mình như thế.
TRIZ là lý thuyết giải các bài toán sáng chế, được phiên âm viết tắt theo nguyên bản tiếng Nga (Теория Решения Изобретательских Задач). Đây là hệ thống các phương pháp và các kỹ năng cụ thể giúp những người sử dụng nâng cao năng suất và hiệu quả, về lâu dài, tiến tới điều khiển tư duy sáng tạo. TRIZ được xây dựng dựa trên các kiến thức tổng hợp của các ngành khoa học kỹ thuật, dạy và học được như các môn học truyền thống trong các nhà trường, bao gồm 40 nguyên tắc (hay là thủ thuật) cơ bản, 76 chuẩn, 11 phép hoán vị mẫu để khắc phục mâu thuẫn và đặc biệt là thuật toán ARIZ.
Tác giả phương pháp luận sáng tạo TRIZ là G.S. Altshuller viện sĩ, kỹ sư, nhà sáng chế Liên Xô gốc Do Thái, chủ tịch hội TRIZ toàn Liên bang Xô Viết. Hiện nay phương pháp luận sáng tạo TRIZ đã phát triển trên toàn thế giới. Ở Việt Nam TRIZ đã được đưa vào giảng dạy từ năm 1977 do Tiến sĩ Khoa học Phan Dũng hiện là Giám đốc TT Sáng Tạo KHKT sáng lập.
Trung tâm Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật - TSK
Đại học Khoa học Tự nhiên, 227 Ng Văn Cừ, Tp.HCM
tel. (08) 38301743, e-mail: TSK@hcmuns.edu.vn
website: http://www.hcmuns.edu.vn/CSTC/home-v.htm
Biết đến TRIZ từ sau khi kết thúc chiến tranh lạnh, người Mỹ nhanh chóng nhận thấy đây là “Công nghệ mới mang tính cách mạng được đưa vào nước Mỹ, và tin rằng điều này sẽ làm tăng vị thế cạnh tranh của nước Mỹ trong nền kinh tế đang xuất hiện mang tính toàn cầu dựa trên tri thức”.
Mặc dù TRIZ có nguồn gốc từ Liên bang Xô viết và trên thế giới có nhiều viện nghiên cứu trong lĩnh vực này nhưng Viện nghiên cứu duy nhất mang tên Altshuller (Altshuller Institute For TRIZ Studies, Inc.) lại nằm ở Mỹ. Viện ở tại Woodland Hills, California, nằm cách Los Angeles khoảng một giờ chạy xe về hướng tây bắc.
website: http://www.aitriz.org ; e-mail: ai@triz.org
Các thống kê cho thấy một người Mỹ trung bình đổi nghề 3 lần. Như vậy là cứ khoảng trên dưới 10 năm đổi nghề một lần. Một vận động viên đỉnh cao rất xuất sắc mới có thể duy trì đỉnh cao thành tích nhiều hơn 3 kỳ thế vận hội. Tương lai rồi ai cũng sẽ phải đổi nghề. Việc cần làm là đổi làm sao để có thể kế thừa, có thể phát huy, cũng có thể là để giảm bớt nhàm chán.
Điều này không phải là một an ủi nếu như bạn không thể theo mãi một nghề. Và nếu như bạn bị bế tắc thì cũng là bình thường. Đó cũng bình thường như chính cuộc sống nếu như ai đó chê là bạn chỉ thấy được cái hay cái dở đâu đó ở chỗ khác chứ còn chính trong lĩnh vực bạn giỏi nhất thì lại bị cạn kiệt sáng kiến. Chính cái lúc đang ngủ, những sáng kiến có giá trị như mơ mới xuất hiện. Những cái hay nhất có được nhiều khi là trong lúc nghỉ ngơi, lúc đi chơi, lúc bị khủng hoảng chứ không chắc đã là trong lúc đang thành công vượt bậc.
Nếu 10 năm không có gì thay đổi tức là đã có bế tắc trong sáng tạo. Nếu không có gì mới sau 10 năm làm việc thì phải hiểu ngay là mình đang đứng tại chỗ, không phát triển.
Dừng chân là trở thành lạc hậu.
Hình: Báo biến thành cọp.豹變爲虎 Báo biến vi hổ.
Tượng: Thay cũ đổi mới.改舊從新Cải cựu tùng tân.
HÀO TỪ
1 . Học & tập: Dùng da bò vàng mà chuyển hóa.
初九。鞏用黃牛之革。Sơ cửu: Củng dụng hoàng ngưu chi cách. Củng 鞏 lấy da buộc đồ. Bền chặt. Ràng buộc.
Luận: Hào này ở vào đầu của thời Cách, những nhân tố quyết định cho công cuộc cải cách còn mờ nhạt, chưa xác định và còn non yếu.
Sáng tạo không có nghĩa là bỏ tuốt tuồn tuột làm lại mới từ đầu nhưng cũng không thể cải cách mà chẳng thay đổi gì cả. Con không chê cha mẹ nghèo nhưng không thể chấp nhận mãi cảnh đói nghèo.
Trả lời phỏng vấn của Nathan Gardels: - … có phải xung đột kinh tế bắt nguồn từ những mâu thuẫn sâu sắc hơn giữa các nền văn hóa: văn hóa Khổng tử và chủ nghĩa cá nhân cực độ trong khái niệm tự do của phương Tây? Ông Lý Quang Diệu nĩi: “Như những gì đã diễn ra, các giá trị và thực tiễn mang tính công xã hơn tại Đông Á - Nhật Bản, Triều Tiên, Đài Loan, Hồng Kông, và Singapore - chứng tỏ là tài sản của quá trình bắt kịp này. Các giá trị mà văn hóa Á Đông đề cao, như đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân, hỗ trợ đáng kể cho những nỗ lực chung của cả xã hội trong việc đẩy nhanh phát triển. Nhưng tôi không thấy mâu thuẫn nào như ông miêu tả là sự cạnh tranh giữa hai hệ thống.”
“Singapore bị Anh cai trị nhưng, về cơ bản vẫn là xã hội mang đặc thù châu Á, vì thế, tôi có thể thấy những chuẩn mực Anh là như thế nào, và so sánh, đối chiếu với những chuẩn mực châu Á. Còn khi tôi học 4 năm tại Anh thì thấy người Anh xử xự và hành động hết sức cá nhân. Từng chịu ảnh hưởng của cả hai nền văn hóa, tôi hiểu được rằng, người ta không thể thay đổi những giá trị cốt lõi chỉ bằng việc tiếp xúc với nền văn hóa khác.”
Một sản phẩm gọi là sáng tạo thực ra chỉ có dưới một phần trăm là hoàn toàn mới. Thường thì 99% là kinh điển, là những thứ có thể học hỏi hoặc mua mà có được. Dùng cái có sẵn là đã có được 99%. Như vậy là, sáng tạo nằm ngay trong truyền thống và dựa trên cơ sở phát huy từ truyền thống. Sáng tạo không dựa trên truyền thống là mất gốc không thể tạo nên sức mạnh cho công cuộc đổi mới được.
Nhà sản xuất khi thiết kế một loại máy mới nên dựa trên các loại phụ tùng có sẵn trên thị trường. Nguyên tắc là chỉ tự nghiên cứu sản xuất chế tạo những thứ không thể mua được trên thị trường. Cái cần làm là gia tăng giá trị cho thiết bị bằng những cái mình chế tạo thêm. Chỉ được đầu tư cho nghiên cứu những thứ chưa ai phát minh hay sáng chế ra những thứ không thể mua.
Dùng cái có sẵn hiển nhiên không có nghĩa là tự giới hạn mình vào những thứ có ở ngay quanh mình. Trong thời đại toàn cầu hoá mọi thành tựu khoa học kỹ thuật cũng như khoa học quản lý một khi đã có sẵn ở đâu đó trên thế giới thì doanh nghiệp nhất thiết phải tìm cách tiếp cận và sử dụng sao cho có lợi nhất.
Một khi sử dụng được các công nghệ tiên tiến nhất trên thế giới, doanh nghiệp không thể nào bị thua trong cuộc cạnh tranh toàn cầu hoá hiện nay. Hơn thế nữa, trong những thứ có sẵn mà doanh nghiệp nhất thiết phải sử dụng cho được đó là vốn. Tiền bao giờ cũng thiếu nhưng vốn thì bao giờ cũng thừa. Muốn sử dụng được vốn của thiên hạ thì phải hiểu được ngôn ngữ tài chính và biết cách làm việc với các định chế tài chính quốc tế.
2 . Lập thân: Qua bao nhiêu ngày mới thay đổi được, tiến tới rất thuận lợi, không mắc lỗi.
六二。已日,乃革之,征吉,旡咎。Lục nhị: Dĩ nhật, nãi cách chi, chinh cát, vô cữu.
Luận: Doanh nhân điển hình ngày nay nếu có thất bại trong sáng tạo thì đó không phải là điều sỉ nhục, điều đáng sỉ nhục lại chính là không dám sáng tạo.
Học hỏi là một đức tính tốt. Tuy nhiên khi đã ở vào vị trí tiên phong thì học hỏi không hẳn đã là tốt. Trong những tình huống mà sáng tạo nhiều khi dễ hơn học hỏi nhất là trong giai đoạn toàn cầu hóa hiện nay.
Bởi vì không phải ai cũng có thể tự biết định hướng giống nhau, và không phải ai cũng hiểu cách đặt vấn đề một cách đúng đắn và dễ dàng như nhau, thêm nữa là không phải ai cũng có ngay cùng một giải pháp. Sự khác biệt trong sáng tạo trở thành ưu thế cạnh tranh và là yếu tố cạnh tranh quyết định nhất. Nếu bạn còn có ý muốn bắt chước người ta, muốn chạy theo số đông, đi theo phong trào, tức là bạn đang tự mình làm mất đi tính cạnh tranh của bạn.
Sáng tạo càng đơn giản, và càng dễ phổ biến thì càng hữu dụng. Và cũng chính vì lý do đó sáng tạo càng hữu dụng lại càng cần được bảo vệ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các sáng kiến nhỏ về lượng nhưng lớn về chất, tức là những sáng kiến mang tính cách mạng.
Cũng theo Lý Quang Diệu: “Chủ nghĩa cộng đồng sơ khai trong xã hội theo đạo Khổng của Trung Quốc từng biến thành tư tưởng gia đình trị - một hệ thống các mối quan hệ gia đình - và tham nhũng trên đại lục. Và tàn dư của những tệ nạn trong hệ thống nguyên thủy này vẫn còn thấy ở Đài Loan, Hồng Kông và thậm chí cả Singapore.
Đối với châu Á, tôi nghĩ trong một, hai hay có lẽ ba thế hệ nữa (với mỗi thế hệ kéo dài khoảng 20 năm), cần phải có những điều chỉnh nhất định. Như thế, 100 năm tới, tôi chắc chắn, người châu Âu, Đông Á và người Mỹ sẽ đi đến những giá trị và nguyên tắc phổ quát tương đồng.”
3. Lập nghiệp: Hăng hái tiến liều thì xấu. Dù bền lòng vì mọi người cũng vẫn khó khăn. Tính toán sắp đặt kế hoạch tới 3 lần mới xong. Được mọi người tin tưởng.
九三。征凶,貞厲,革言三就。有孚。Cửu tam: Chinh hung, trinh lệ, cách ngôn tam tựu, hữu phu.
Luận: Vào trước những năm 1990, người ta còn có thể định nghĩa kinh tế mới là một nền kinh tế kỹ trị, tức là lấy kỹ thuật hiện đại làm động lực thúc đẩy. Nhưng nay, bước vào thế kỷ 21 thì cần bổ sung: đó là một nền kinh tế được phát triển mạnh mẽ trong môi trường sáng tạo và tinh thần tiến thủ. Không dị ứng với cái mới, cái lạ. Bởi vì, thiếu cái mới cái lạ thì không còn là sáng tạo nữa.
Không còn một kịch bản vạch sẵn cho con đường phía trước. Và như vậy, cho dù công nghệ thông tin có quan trọng đến đâu đi chăng nữa, cho dù máy tính có thể tính hàng tỉ phép tính trong một giây thì điều khiển nó vẫn là con người. Cho nên, sáng tạo và linh hoạt trong tư duy và nhất là trong hành động phải là phẩm chất hàng đầu của những người đang sống trong giai đoạn khởi đầu của kỷ nguyên kinh tế tri thức.
Không phải nhà quản lý kinh doanh nào cũng là nhà sản xuất. Chỉ có những nhà kinh doanh dám đề xướng và thực hiện các hoạt động sáng tạo và xây dựng được những thương hiệu của mình mới là nhà sản xuất, còn không thì các hoạt động kinh doanh đó dù là hoạt động chế tạo cũng chỉ là gia công, không phải là sản xuất.
Những người thiếu học vấn thì không tự bảo vệ được sáng tạo của mình. Họ thường dễ bị tranh công khi báo cáo sáng kiến với cấp trên. Nhà phát minh không tránh khỏi có lúc phải mệt mỏi vì các vấn đề bảo vệ bản quyền hơn là bản thân việc phát minh hay sáng chế.
Cái cơ chế để bảo vệ quyền tác giả của sáng tạo chính là một động lực thúc đẩy sáng tạo. Không ý thức được tầm quan trọng của việc đăng ký và bảo vệ bản quyền phát minh sáng chế sẽ làm triệt tiêu động lực để phát minh và sáng chế cũng như việc đưa phát minh sáng chế vào ứng dụng trong sản xuất. Khi công ty coi trọng và xây dựng cơ chế bảo vệ sáng kiến cho công nhân của mình thì sáng sáng kiến sẽ đua nhau nở rộ.
Một nhà phát minh, sáng chế chuyên nghiệp không bao giờ công bố phát minh hay sáng chế của mình khi chưa có được giải pháp toàn diện để bảo vệ một cách hữu hiệu.
4. Chuyên nghiệp: Không còn hối hận. Người ta tin tưởng lắm. Thay đổi chương trình kế hoạch thì tốt.
九四。悔亡,有孚,改命,吉。Cửu tứ: Hối vong, hữu phu, cải mệnh, cát.
Luận: Bản thân vận dụng đã là sáng tạo. Vận dụng là giai đoạn phát triển lũy tiến. Vận dụng là sự vận động tự đưa mình lên vị trí tiên phong. Vận dụng là sự thăng hoa của tri thức, là biết cách biến những viên gạch của kiến thức nền tảng thành tòa nhà văn minh vật chất.
Trong khoa học có thể có các kết quả âm tính vì kết quả âm tính cũng là kết quả. Nhưng công nghệ thì khác, công nghệ chỉ chấp nhận các kỹ thuật chắc chắn. Công nghệ không chấp nhận kết quả âm tính. Đã làm là phải làm được. Không làm được thì tốt nhất là không làm để không hao tổn công sức, của cải, tiền bạc.
Trong thời đại kinh tế tri thức ngày nay, các nghiên cứu triển khai R&D (Research & Development) đóng vai trò ngày càng quan trọng. R&D là quá trình chuyển hóa khoa học kỹ thuật thành công nghệ. Công nghệ bao giờ cũng phải đồng bộ. Nghiên cứu R&D là những nghiên cứu với mục tiêu hoàn tất công nghệ. Nghiên cứu R&D cho phép ráp nối những tiến bộ mới nhất của khoa học kỹ thuật cho phù hợp một cách đồng bộ với năng lực công nghệ hiện tại. Thiếu các nghiên cứu R&D, những tiến bộ mới nhất trong mọi lĩnh vực sẽ không đến được với sản xuất.
Đặc trưng của công nghệ là TÍNH ĐỒNG BỘ. Chỉ cần thiếu một kỹ thuật, nhiều khi có thể chỉ là một kỹ thuật xưa cũ, thì cũng có nghĩa là không có sản phẩm hoàn chỉnh, cho dù các kỹ thuật khác có thể mang tính kỹ thuật rất cao. Do đó khi xây dựng một dây chuyền công nghệ mới, bên cạnh những bằng sáng chế phải mua thuộc loại hi-tech, còn có những bí quyết công nghệ thuộc loại kinh điển có thể học được thông qua việc cử cán bộ công nhân đi thực tập, thì lại thường bị bỏ qua do không ý thức được tầm quan trọng, dẫn đến việc sản xuất không hiệu quả nhất là trong những năm đầu.
Nghiên cứu triển khai không nhất thiết phải là đưa ra những sáng kiến. Trong nhiều trường hợp, nhiều công sức đã được tập trung vào việc nghiên cứu xem khách hàng muốn sử dụng các ứng dụng như thế nào và phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu của họ để dễ bán. Trong nghiên cứu triển khai không nên quá coi trọng việc phát hiện những điều mới mẻ.
Những điều trình bày ở phần này còn đúng cho việc áp dụng khoa học xã hội vào thực tiễn.
5. Thành đạt: Bậc đại nhân có tài làm cho mọi việc thay cũ đổi mới như cọp thay lông. Chưa bói mà đã tin rồi.
九五。大人,虎變,未占有孚。Cửu ngũ: Đại nhân, hổ biến, vị chiêm hữu phu.
Luận: Sự tuyệt diệu của sáng tạo là ở chỗ nếu không nói ra thì chẳng ai biết đấy là cái gì, nhưng một khi đã được công bố thì ai cũng thấy được tính thiết thực và hữu dụng cực kỳ đơn giản của nó.
Sáng tạo về bản chất là một kỹ năng, kỹ năng đi thẳng vào thực chất. Và để có kỹ năng, điều thiết yếu là cần một quá trình rèn luyện cho kỹ năng ấy. Sáng tạo vì thế mang tính quá trình và đòi hỏi phải được hoàn thiện mỗi ngày.
Tạo đựng sự khác biệt trước các đối thủ là cách cạnh tranh mạnh mẽ nhất. Khi những chi tiết quan trọng nhất đang trong quá trình hoàn tất và chưa được đưa vào qua trình thực thi thì không thể bị lộ được. Bảo vệ bản quyền có một giới hạn nhất định về thời gian, sau đó thì phải cho mọi người bắt chước làm theo, nhưng sáng tạo thì khác, sáng tạo là phương pháp duy nhất đảm bảo cho vị trí thống trị của bạn trước bàn dân thiên hạ.
Khủng hoảng thực chất là sự trống vắng sáng tạo. Nói cách khác đó là sự mất cân bằng, sự không tương xứng giữa tri thức với sự thành đạt hiện có. Khủng hoảng khi đó có thể được hiểu giống như khi làm ra “hai chiếc giày cho cùng một chân”. Dù cho chất lượng những chiếc “giày” ấy có tốt đến mấy thì vẫn không cải thiện được tình thế. Chúng ta vẫn đang ở trong tình trạng thừa những chiếc giày nhưng lại thiếu những đôi giày để đi.
6. Liên kết: Người quân tử thay cũ đổi mới như con báo thay lông. Kẻ tiểu nhân thay đổi ngoài mặt. Tiến tới nữa thì nguy hiểm. Giữ bền đức thuần chính thì tốt.
上六。君子豹變,小人革面,征凶,居貞,吉。Thượng lục: Quân tử báo biến, tiểu nhân cách diện, chinh hung, cư trinh, cát.
Luận: Ngay khi vừa mới ra đời là đã bắt đầu quá trình già cũ, nên dòng sản phẩm đòi hỏi phải được cải tiến liên tục. Tuổi thọ trung bình của một sản phẩm ngày càng ngắn. Có thể chỉ là một năm, có thể chỉ là một mùa.
Sáng tạo là giải quyết bài toán khắc phục các mâu thuẫn, tìm ra khâu yếu nhất của hệ, thay đổi nó một chút theo hướng hoàn thiện hơn, như vậy sẽ làm tăng tính hiệu quả của cả hệ, và sự cải thiện chất lượng của cả hệ chính là sự tiến bộ của khâu yếu nhất của hệ.
Cải cách phải đồng bộ. Trường hợp cải tiến một khâu không phải là khâu yếu nhất của hệ thì cải tiến đó chưa thay đổi được hệ theo hướng hoàn thiện hơn bởi vì chất lượng của cả hệ vẫn bị yếu kém bởi khâu yếu nhất của hệ. Khi mà người ta vẫn thích làm những cái quen thuộc và không thích cái xa lạ. Và nếu cứ tiếp tục làm trong những lĩnh vực “thế mạnh” của mình mà không nhìn xung quanh xem thực chất nhu cầu xã hội là gì thì dù vẫn có cố gắng vẫn chỉ là “sáng tạo” ra cái cũ thôi. Vậy là chỉ có cải mà không có tiến. Cải cách như thế chỉ để cho có mà thôi.
Người quân tử giống như con tằm ăn lá dâu mà nhả ra tơ, tiểu nhân giống như loại tằm ăn lá dâu nhưng không nhả được tơ, nhả ra lại lá dâu.
Trong quản lý thì thiểu số phải phục tùng đa số, tuy nhiên điều cần lưu ý là trong sáng tạo thì không có chuyện thiểu số phải phục tùng đa số.
Kinh tế thị trường – xem quẻ Hỏa Phong Đỉnh – là lời giải cho công cuộc đấu tranh giải phóng sức sáng tạo của cá nhân trong đời sống xã hội.
Chân lý là cụ thể, vì thế, sự vĩ đại là ở các chi tiết.
